Acupunctuur wordt steeds vaker erkend als een evidence-based aanvulling op de reguliere kankerbehandeling. Internationale richtlijnen bevestigen ondertussen wat veel praktijken al langer merken: acupunctuur kan een waardevolle rol spelen in het verlichten van klachten die met kanker en de behandeling ervan gepaard gaan. De vraag is niet langer óf acupunctuur werkt, maar hoe je ze op een verantwoorde manier implementeert in een zorgtraject.
Wat zeggen de richtlijnen?
De Society for Integrative Oncology (SIO) en de American Society of Clinical Oncology (ASCO) publiceerden samen een reeks klinische praktijkrichtlijnen die acupunctuur een duidelijke plaats geven binnen de oncologische supportive care. Concreet wordt acupunctuur aanbevolen bij:
- Pijn, waaronder gewrichtspijn door aromataseremmers, chemotherapie-geïnduceerde perifere neuropathie en algemene kankergerelateerde pijn
- Misselijkheid en braken, zowel chemotherapie-geïnduceerd als anticipatoir
- Angst en depressieve klachten, tijdens en na de behandeling
- Opvliegers
- Xerostomie (mondddroogte) na radiotherapie
Deze aanbevelingen zijn gebaseerd op een systematische evaluatie van meer dan tweehonderd studies en zijn tot stand gekomen via een multidisciplinair expertpanel, met een gezamenlijke goedkeuringsprocedure door zowel de SIO Clinical Practice Guidelines Committee als het ASCO Evidence Based Medicine Committee.
Uitgelicht: acupunctuur bij chemotherapie-geïnduceerde polyneuropathie (PNP/CIPN)
Een indicatie die in de praktijk bijzonder vaak terugkomt, is polyneuropathie (PNP) als gevolg van chemotherapie — in de internationale literatuur aangeduid als CIPN (chemotherapy-induced peripheral neuropathy). Deze aandoening ontstaat door zenuwschade, vooral in handen en voeten, en treft naar schatting 30 tot 40% van de patiënten die behandeld worden met taxanen (paclitaxel, docetaxel), platinaverbindingen (oxaliplatine, cisplatine), vinca-alkaloïden (vincristine, vinblastine) of middelen zoals bortezomib en thalidomide. Klachten variëren van tintelingen, gevoelloosheid en pijn tot, in ernstigere gevallen, motorische uitval.
De evidentie voor acupunctuur bij PNP/CIPN is bemoedigend, al blijft ze nog in ontwikkeling:
- Een gerandomiseerde studie bij kankerpatiënten met CIPN toonde aan dat acupunctuur — alleen of in combinatie met andere complementaire methodes — CIPN-gerelateerde symptomen kan verlichten, met vooral uitgesproken effecten op gevoelloosheid, tintelingen, pijn en ongemak in de handen, en op het fysiek functioneren.
- Een gerandomiseerde pilootstudie bij borstkankeroverlevenden met CIPN na taxaanbehandeling (Dana-Farber Cancer Institute) toonde aan dat acht weken acupunctuur (achttien sessies) leidde tot een aanzienlijke verbetering van de neuropathiesymptomen ten opzichte van een wachtlijst-controlegroep.
- Systematische reviews beschrijven dat acupunctuur mogelijk kan bijdragen aan een vermindering van CIPN-klachten en neuropathische pijn en aan een verbetering van de levenskwaliteit, met aanwijzingen voor een effect op zenuwgeleiding, doorbloeding, ontstekingsprocessen en pijnregulatie als mogelijke werkingsmechanismen.
Deze positieve signalen gaan wel gepaard met een kanttekening: niet elke bron beschouwt het bewijs als overtuigend, en er is nood aan grootschaliger, methodologisch sterker onderzoek om de effectgrootte en de optimale behandelprotocollen (puntkeuze, frequentie, duur) verder te onderbouwen. Dat neemt niet weg dat PNP/CIPN, samen met aromataseremmer-gerelateerde gewrichtspijn, één van de meest onderzochte en klinisch relevante indicaties is binnen de SIO-ASCO-richtlijn voor pijnmanagement in de oncologie — en dus een indicatie waar laser- en naaldacupunctuur een reële meerwaarde kunnen bieden binnen een multidisciplinair zorgtraject.
Van richtlijn naar praktijk: de implementatiekloof
Ondanks deze steeds sterkere evidentiebasis blijft het gebruik van acupunctuur in de oncologische symptoomcontrole beperkt. Er zijn een aantal terugkerende knelpunten:
- Terugbetaling. Acupunctuur wordt in de meeste zorgstelsels niet of onvoldoende vergoed, wat een reële drempel vormt voor patiënten.
- Versnippering van zorgmodellen. De manier waarop integratieve oncologie wordt georganiseerd, verschilt sterk van instelling tot instelling — er is geen uniform model.
- Kennis en vertrouwen bij verwijzers. Oncologen en huisartsen zijn niet altijd vertrouwd met de evidentie of weten niet goed naar wie ze kunnen doorverwijzen.
- Onderzoek naar implementatie zelf. Er is expliciet nood aan onderzoek naar hóe acupunctuur het best geïntegreerd wordt in uiteenlopende zorgsettings — individuele versus groepssessies, geïntegreerd op de dienst oncologie versus doorverwijzing naar een externe praktijk, enzovoort.
Praktische aanknopingspunten voor implementatie
Uit de literatuur komen enkele bouwstenen naar voren die een zorgvuldige implementatie ondersteunen:
- Multidisciplinaire inbedding. De meest succesvolle modellen plaatsen acupunctuur niet los, maar als onderdeel van een breder supportive-care-aanbod, in samenspraak met het behandelend team.
- Heldere communicatie met de patiënt. Luisteren, transparant zijn over wat wel en niet bekend is, en ruimte laten voor het perspectief van de patiënt worden expliciet benoemd als kernprincipes.
- Kwaliteitskaders. Bestaande kwaliteitsverbeteringsstructuren binnen de oncologie kunnen gebruikt worden om ook integratieve interventies zoals acupunctuur te monitoren en te verankeren.
De Belgische context: BelSIO
Terwijl SIO en ASCO de internationale evidentiebasis vastleggen, blijft integratieve oncologie in België tot voor kort sterk versnipperd, met weinig structurele samenwerking tussen zorgverleners. Om die kloof te dichten werd in 2026 de Belgian Society for Integrative Oncology (BelSIO) opgericht — het eerste nationale platform voor integratieve oncologie in ons land.
BelSIO positioneert zich uitdrukkelijk als ambassadeur voor het vakgebied in België en wil de integratie van evidence-informed complementaire therapieën en leefstijlaanpassingen in de conventionele oncologische zorg bevorderen, met als doel de levenskwaliteit en de globale uitkomsten van mensen die leven met en na kanker te verbeteren. De achterliggende motivatie is duidelijk: door betere vroegdetectie en behandeling leven meer mensen langer met de gevolgen van kanker, en die langetermijnbijwerkingen en complexe zorgnoden wegen zwaar door op de levenskwaliteit.
Wat BelSIO onderscheidt, is de nadruk op verbinding en praktijkgerichtheid. Het platform brengt artsen, verpleegkundigen, psychologen, kinesitherapeuten, apothekers, leefstijlprofessionals en complementaire zorgverleners samen om te leren, te innoveren en integratieve oncologie effectief te verankeren in de dagelijkse praktijk. Daarbij benadrukt BelSIO zelf dat evidentie alleen niet volstaat: zorgverleners hebben ook praktische, toegankelijke tools nodig om die evidentie om te zetten in concrete zorg. Het uiteindelijke doel is zorgverleners — oncologen, huisartsen, kinesitherapeuten, psychologen — in staat te stellen om met vertrouwen te antwoorden op de vraag die patiënten zo vaak stellen: “wat kan ik nog doen?”, gesteund door betrouwbare richtlijnen in plaats van losse anekdotes.
Voor de acupunctuurpraktijk betekent de komst van BelSIO een kans om de internationale SIO-ASCO-richtlijnen te vertalen naar een lokaal, multidisciplinair netwerk — met potentieel voor betere doorverwijzing vanuit oncologische centra, gedeelde kwaliteitskaders, en op termijn wellicht ook meer duidelijkheid over de plaats van acupunctuur binnen de Belgische terugbetalingscontext.
Wat betekent dit voor de praktijk?
Voor een praktijk zoals de onze, met een focus op laseracupunctuur en fotobiomodulatie naast klassieke naaldacupunctuur, bevestigen deze richtlijnen de relevantie van een evidence-based aanpak binnen de oncologische supportive care — met bijzondere aandacht voor pijn, misselijkheid, xerostomie en psychisch welzijn tijdens en na de behandeling. Tegelijk onderstrepen ze het belang van goede afstemming met de behandelende oncoloog en van heldere, onderbouwde patiëntencommunicatie over wat acupunctuur wél en niet kan betekenen binnen een oncologisch traject.
Bronnen
- SIO-ASCO Clinical Practice Guideline “Integrative Medicine for Pain Management in Oncology” — Journal of Clinical Oncology
- Mao & Witt, “Acupuncture as an Evidence-Based Treatment for Cancer Pain Management” — The Journal of Alternative and Complementary Medicine, 2023
- Ben-Arye et al., “Impact of acupuncture and integrative therapies on chemotherapy-induced peripheral neuropathy: a multicentered, randomized controlled trial” — Cancer, 2022
- Freedman et al., “Acupuncture for Chemotherapy-Induced Peripheral Neuropathy in Breast Cancer Survivors” — Dana-Farber Cancer Institute
- SIO Online Practice Recommendations — Supportive Care in Cancer, 2021
- integrativeonc.org — Society for Integrative Oncology
- belsio.be — Belgian Society for Integrative Oncology